les

Mythes en misverstanden over zingen

Er bestaan nogal wat indianenverhalen rondom zingen. Stem en zang lijken nog vaak met mystiek omgeven en er doen nog veel hardnekkige misverstanden de ronde. Hieronder behandel ik een aantal veelgehoorde vragen en issues.
Volg de regelmatige updates over zangonderwerpen op het zangtips blog, zangtips twitter en facebook

Kan iedereen Complete Vocal Technique leren? Kan iedereen leren zingen?
Ja. CVT is gebaseerd op anatomisch onderzoek. Daaruit is gebleken dat de stemfuncties en effecten veilige manieren van stemgebruik zijn zolang aan de regels wordt voldaan. Elk mens is in principe hetzelfde gebouwd, en dus gelden de regels voor iedereen. De een zal meer moeite hebben met het leren van bepaalde technieken dan de ander, em iedereen heeft een verschillend startpunt, maar iedereen kan ze leren. Baby's zijn meesters in het gebruiken van alle technieken. Zij krijsen in Edge met distortion en dat doen ze helemaal vanzelf. Bij het opgroeien verleren we vaak hoe we onze stem zo gevarieerd en veilig kunnen gebruiken zoals we als baby al konden. Iedereen kan dus alle technieken leren, en dus kan iedereen zingen. Als mensen vals zingen, betekent dat niet dat ze 'toondoof' zijn. Dat woord impliceert dat de oren niet goed werken, maar daarmee is niets mis. Chronisch vals zingen komt door ernstige en langdurige spierspanningen die de stembanden verhinderen normaal te functioneren. Het is goed mogelijk om met behulp van CVT deze spierspanningen weg te nemen, zodat er uiteindelijk zuivere tonen geproduceerd kunnen worden.
Bekijk hier een interview met Frouke over leren zingen met CVT in magazine Quest.

Wat houdt de titel geautoriseerde CVT-docent/authorised CVT-teacher in? Steeds meer docenten over de hele wereld geven les volgens CVT en daarom is het belangrijk dat we duidelijk onderscheid maken tussen de geautoriseerde CVT docenten en docenten die werken met CVT. Een geautoriseerde CVT docent heeft de 3-jarige docentenopleiding in Kopenhagen voltooid is daarmee professioneel gekwalificeerd als zanger en als leraar en heeft bewezen in staat te zijn les te geven volgens de technieken, filosofie en lesmethode van Complete Vocal Technique. Hij/zij is op de hoogte van de meest recente onderzoeksresultaten binnen stemwetenschap, technieken en de nieuwste ontdekkingen binnen de pedagogiek. Een Authorised CVT Teacher moet elke drie jaar een updatecursus volgen in Kopenhagen om zijn autorisatie te kunnen behouden. Alleen geautoriseerde docenten mogen gebruikmaken van deze stempel:

zangles geautoriseerde cvt-docent



Controleer altijd of een docent die CVT gebruikt beschikt over deze autorisatie.

Verandert zangles de klank van je stem?
Als het goed is niet. Soms vrezen mensen dat het nemen van zangles hun eigen geluid zou veranderen. Dit idee komt voort uit het gegeven dat over het algemeen veel zanglessen gebaseerd worden op klassieke technieken en achtergronden. Klassiek zang heeft andere conventies en tradities dan modernere muziek, en als je bijvoorbeeld popmuziek zou gaan zingen met klassieke technieken, gaat het inderdaad heel anders klinken. Mijn uitgangspunt is: jij bepaalt hoe je wilt klinken, het enige waar de docent zich mee zou moeten bemoeien is dat je je stem gezond gebruikt. CVT heeft andere opvattingen over wat gezond is dan veel klassieke technieken. In uitzonderlijke gevallen kan het voorkomen dat er iets (drastisch) aan je klank moet veranderen, bijvoorbeeld als je Curbing met lucht gebruikt. Dit is niet gezond, en dus zul je op een andere manier het gewenste geluid moeten vinden (bijvoorbeeld met behulp van de effecten Distortion of Creaking).

Wat is belten/belting? Wat is EVTS?
Belten is een term die veel verschillende dingen kan betekenen. Het is sowieso een Engels woord dat brullen of roepen betekent, en in de zangwereld is het met name bekend geworden door de zangtechniek EVTS (Estille Voice Training System). EVTS is een techniek ontwikkeld door de Amerikaanse Jo Estille, en wordt veel gebruikt door zangers en zangdocenten wereldwijd. Ook op conservatoria is het een breed geaccepteerde techniek. EVTS is een pionier in de moderne zangtechniek, maar werd al vroeg door Cathrine Sadolin niet toereikend bevonden, wat haar mede inspireerde eigen onderzoek te doen. Zo zijn veel effecten en het gebruik van de valse stembanden volgens EVTS schadelijk of ongewenst en worden veel varianten van luide of schelle zang belten genoemd. Het is mijzelf tot op heden onduidelijk wat belten exact is, want een harde Curbing, Overdrive, Edge of zelfs metaalachtig Neutral heb ik horen betitelen als belten. Tot voor kort heette de CVT-stemfunctie Edge ook Belting. Maar om verwarring te voorkomen, is de term medio 2008 veranderd naar Edge.

Wat zijn kopstem/kopregister en borststem/borstregister?
Dit zijn termen die CVT niet gebruikt. Kop- en borststem of -register zijn vrij bekende benamingen voor verschillende geluiden of vormen van stemgebruik, maar er bestaat in de zangwereld geen consensus over wat de termen nou precies betekenen. Soms wordt er een bepaald gebied qua toonhoogte mee bedoeld, soms waar en hoe een klank resoneert in het lichaam, en soms wordt het timbre of klankkarakter van de stem bedoeld. Over het algemeen wordt de term borststem/borstregister/spreekstem gebruikt voor lagere, volle en luide klanken die je voelt resoneren in de borst, en wordt kopstem/kopregister gebruikt voor meer hoge, dunne en zacht aandoende klanken, die hun resonans vinden in het hoofd. Je kunt er over het algemeen van uitgaan dat met kopstem Neutral wordt bedoeld, en met borststem Overdrive, Edge of Curbing. Alleen kunnen deze stemfuncties dus in alle toonhoogtes gezongen worden, en niet alleen in de toonhoogtes waarmee borststem en kopstem geassocieerd worden (respectievelijk laag en hoog).

Hoe zit het dan met het middenregister/de 'mixed voice' en de stembreuk?
Veel zangeressen krijgen te horen dat ze een 'stembreuk' zouden hebben, oftewel dat het borstregister niet vloeiend overloopt via een 'middenregister' naar het kopregister. Voornamelijk in klassiek wordt grote waarde gehecht aan een vloeiende overgang. Wat hier eigenlijk aan de hand is, is dat er een vocal break optreedt, oftewel een plotselinge overgang tussen de ene stemfunctie en de andere. En in dit geval dus ongewenst. In de klassieke zang moeten vrouwen tussen ongeveer C1 en C2 in Curbing zingen wanneer een (middel)luid volume gewenst is. Daarboven wordt overgeschakeld op Neutral. Deze overgang moet vloeiend en onhoorbaar gebeuren, zodat het klinkt alsof op alle toonhoogtes op dezelfde manier wordt gezongen. Door te oefenen op de transitie tussen deze twee stemfuncties, ontstaat uiteindelijk een onhoorbare overgang. Klassieke zangeressen krijgen ook wel eens te horen dat ze hun 'middenregister' missen. Hiermee wordt waarschijnlijk bedoeld dat ze tussen C1 en C2 geen Curbing maar Neutral gebruiken. In dit gebied is het namelijk alleen mogelijk om zacht in Neutral te zingen. De oplossing ligt in het aanleren van het gebruik van klassiek Curbing.

Als ik hoog wil zingen met mijn 'borststem' lijkt het alsof ik op een gegeven moment niet hoger kan en dan oversla of breek naar mijn 'kopstem'. Hoe kan ik hoger komen?
Wat hier doorgaans gebeurt, is dat je (middel)luid in Overdrive, Curbing of Edge zingt in het lage en middengedeelte van je stem, en je boven een bepaalde noot niet genoeg ademsteun, twang, of een andere noodzakelijke factor toepast om deze stemfuncties vast te kunnen houden. Neutral kost in de hoogte voor veel mensen minder ademsteun, en daarom zullen velen automatisch daarop overstappen. Je kunt echter onbeperkt 'hard en hoog' in Curbing en Edge, en in Overdrive tot D2 (vrouwen) of C2 (mannen). De oplossing ligt dus in het oefenen van de metalige stemfuncties in de hoogte, en het werken aan de ademsteun en twang.

Is klassiek beter voor de stem dan pop/rock/jazz? Leer ik beter/veiliger zingen van een klassiek geschoolde docent?
Klassiek verschilt in wezen niet van zingen in andere stijlen. Het is niet vreemd dat mensen nog vaak denken dat klassiek beter of veiliger is dan pop of rock, want de klassieke leer was tenslotte eeuwenlang de enige algemeen geaccepteerde optie. Pas in de vorige eeuw is een andere manier van zingen in opkomst gekomen. Dat is zo relatief kort, dat er nog maar weinig tijd is geweest voor acceptatie van, en onderzoek naar deze nieuwe manieren. Klassiek is in feite niets anders dan het zingen in voornamelijk Neutral en Curbing (voor zangeressen) en metalige stemfuncties (voor zangers) met een donkere klankkleur en met een bepaald aantal regels en voorkeuren dat in de loop der eeuwen zo is gegroeid. Klassieke zang moet voldoen aan het klankideaal dat bij klassiek hoort. Pop, jazz en andere 'moderne' varianten van zang zijn niet zo onderhevig aan de regels van een klankideaal als klassieke zang en bieden vaak meer persoonlijke vrijheid qua smaak en interpretatie. Ik ben ervan overtuigd dat je les moet nemen in het soort zang dat je wilt zingen. Als je rock wilt zingen, moet je dus niet al je energie steken in het leren van klassieke technieken. Klassieke technieken zijn even veilig als technieken voor andere soorten zang, zolang je je maar aan de regels houdt.

Ik wil graag naar het conservatorium, wat vinden ze daar van CVT?
Dat hangt er maar net vanaf wie je als docent krijgt en welke richting je kiest. Klassieke docenten zijn soms wat afkeriger van 'nieuwe' technieken dan docenten lichte muziek. Op sommige conservatoria is er al aandacht voor CVT en andere moderne technieken. Op het conservatorium van Amsterdam bijvoorbeeld is Cathrine Sadolin al een paar keer langs geweest voor een masterclass. Er is niet zoiets als een algemene 'conservatoriumtechniek'. Het hangt allemaal af van je docenten.

Is roken slecht voor je stem?
Over het algemeen: ja. Roken droogt de slijmvliezen uit, en aangezien het strottenhoofd en de stembanden compleet zijn bedekt met slijmvliezen, zal roken altijd in meer of mindere mate die slijmvliezen beïnvloeden. Maar de een heeft er meer last van dan de ander. Als je wil stoppen met roken, bedenk dan dat je de eerste weken nadat je gestopt bent meer last zult hebben van slijm. Je slijmvliezen zijn door het roken gewend geraakt aan de uitdroging, en compenseren dat door meer slijm aan te maken. Ook al komt er ineens geen rook meer voorbij, dan zullen ze toch nog een poosje doorgaan met extra slijm aanmaken omdat ze dat nou eenmaal gewend waren. Dus als je net een cd wilt gaan opnemen, kun je beter nog even doorroken tot die af is.

Grunten enzo is toch gewoon schadelijk voor de stem?
Dit gerucht is erg hardnekkig doordat veel mensen die dergelijke effecten even proberen meteen in een driedubbele hoestbui schieten, en doordat de effecten zo rauw en hachelijk klinken. Maar er zijn massa's zangers en zangeressen die jarenlang allerlei angstaanjagend klinkende effecten gebruiken zonder een centje pijn. Dit komt niet doordat zij zo bijzonder zijn gebouwd, maar doordat ze zich bewust of onbewust houden aan de regels. Onderzoek wijst uit dat de stembanden geen geweld wordt aangedaan als effecten op de correcte wijze worden toegepast.

Ik krijg te horen dat ik 'knijp'. Wat is dat, en wat kan ik er aan doen?
Mensen kunnen verschillende dingen bedoelen met knijpen. Het kan zijn dat ze de klank te nasaal vinden, of te veel getwangd. Vaak als mensen net beginnen met Curbing, maken ze de 'hold' erg sterk, wat niet altijd voldoet aan een klankideaal. Knijpen kan ook betekenen dat er constrictors actief zijn. Dit zijn de spieren in je hals en keel die slikken mogelijk maken, en die soms ongevraagd de boel verzieken als je iets verkeerd doet bij zingen. Vaak ligt de oorzaak in het niet correct toepassen van ademsteun.

Ik krijg te horen dat ik een (mezzo)sopraan/alt/tenor/bariton/bas ben. Wat betekent dit eigenlijk?
Ook hier is er sprake van verschillende verklaringen. In de wereld van de lichte muziek wordt met deze stemtypen vaak de omvang (het bereik) van de stem aangeduid. Zo zou een sopraan bijvoorbeeld hoger kunnen zingen dan een alt. In de klassieke muziek slaan deze termen vooral op de klankkleur van de stem. Zo heeft een tenor een lichtere klankkleur dan een bas. CVT gaat ervan uit dat iedereen ongeveer dezelfde stemomvang heeft of kan verkrijgen door training en dat iedereen dus in alle toonhoogtes kan zingen. Dat sommige stukken muziek speciaal zijn geschreven vanuit een klankideaal voor een bepaald stemtype, wil niet zeggen dat zo'n stuk niet door elke zanger of zangeres gezongen zou kunnen worden.

Hoe komt het dat ik schor ben? Hoe ontstaan knobbels op de stembanden?
Je kunt schor worden door verschillende oorzaken, die lang niet allemaal te maken hebben met verkeerd stemgebruik. Rook, infecties, koorts, verkoudheid, stress, emoties, allergiëen, medicijnen en knobbeltjes op de stembanden kunnen je schor maken. Door verkeerde techniek (ook bij spreken), stress en emoties kunnen constrictors (bepaalde spieren rond het strottenhoofd) de stem belemmeren, waar je schor van kunt worden. Zingen als je al erg schor bent maakt het probleem vaak erger, dus rust is meestal de beste oplossing. Als de schorheid verdwijnt, moet je werken aan een betere techniek, zodat je niet in een vicieuze cirkel terechtkomt. Als je lang doorzingt met verkeerde techniek, kunnen er in het ergste geval stemknobbels ontstaan. Dit gebeurt niet zomaar eventjes. Het is bijvoorbeeld niet mogelijk om een stem in een uurtje te 'verpesten'. Door het lang doorzingen met gezwollen stembanden door verkeerde technieken, worden de zwellingen permanente verdikkingen die soms weggesneden moeten worden. Gelukkig kunnen beginnende stemknobbels uit zichzelf verdwijnen door een periode van absolute stemrust in te lassen. Raadpleeg als je stemknobbels vermoedt altijd een arts.

Ben ik te oud om te leren zingen (met CVT)? Waar moet ik mee beginnen?
Je bent nooit te oud om te leren zingen, en je kunt altijd blijven bijleren. Het is een fabeltje dat je alles op jonge leeftijd moet leren om ergens goed in te worden. Het is niet zo dat bij het ouder worden de stem zelf achteruitgaat. Het is meestal de ademsteun en de conditie die niet meer zijn zoals vroeger, maar met oefening kun je net zo lang blijven zingen als je wilt. Ook maakt het niet uit als je al gewend bent om bijvoorbeeld alleen klassiek te zingen; de stem is flexibel en in principe is elk strottenhoofd hetzelfde. Dus iedereen kan alle stemfuncties en effecten leren.
Je mag zelf weten waarmee je wilt beginnen. Je leert het snelst wanneer je je stort op een lied of onderwerp waar je enthousiast over bent. Dat kan dus prima iets zijn wat je heel moeilijk vindt, zolang je het maar leuk vindt en het je niet frustreert als het niet onmiddellijk lukt.

Heb je een vraag die hier niet bij staat? Stuur me een mailtje


::: info@froukevanes.nl :::