les
Complete Vocal Technique is ontstaan uit meer dan 25 jaar onderzoek door Cathrine Sadolin. Door de jaren heen heeft ze gewerkt met meer dan tienduizend zangers en zangeressen in alle mogelijke genres. Het viel haar op dat zij veel geluiden produceerden die in de traditionele zangwereld te boek stonden als gevaarlijk of schadelijk. Toch hadden velen van hen al jarenlang een succesvolle carrière zonder enige stemproblemen, en dit deed haar vermoeden dat deze zangers juist zeer gezond zongen. Ze ging op zoek naar de gemeenschappelijke factoren die alle zangers in hun stem hebben, en kwam tot de conclusie dat er een onderliggende structuur bestaat voor alle verschillende geluiden. Ze verzon een terminologie en visuele weergave voor haar ontdekkingen, en kwam in 2000 met de eerste versie van het boek Complete Vocal Technique. Inmiddels is het boek toe aan een derde herziene uitgave (ook verkrijgbaar in het Nederlands) en raken wereldwijd steeds meer zangers en zangeressen, wetenschappers en logopedisten overtuigd van CVT.

Onderstaand schema laat zien uit welke 4 onderdelen CVT bestaat.


overzicht complete vocal technique

1. Basisprincipes


Eerst zijn er de drie basisprincipes waaraan veilige klankproductie altijd moet voldoen.

Ademsteun
Ademsteun is het tegenhouden van de natuurlijke neiging van het middenrif om ingeademde lucht weer uit te ademen. Dit doe je o.a. door de spieren rond de navel aan te spannen en langzaam in te trekken. Dit moet een constante beweging zijn, alsof je zolang de klank duurt een weerstand moet overwinnen. Je kunt het gevoel van die weerstand en spanning vergelijken met het opblazen van een stugge ballon. Daar moet je ook flink ademsteun voor toepassen.
Ademsteun is misschien wel de belangrijkste voorwaarde om gemakkelijk en veilig te kunnen zingen.

Noodzakelijke twang
Dit is de minimale hoeveelheid aan twang (het vernauwen van een deel van het strottenhoofd, waardoor een doordringende en vaak scherpe klank ontstaat) om elke klank veilig te kunnen produceren.
Geen spanningen rond lippen en kaak
Dit veroorzaakt vaak spierknellingen rond de stembanden.


2. Stemfuncties


Als er wordt voldaan aan de drie basisprincipes kun je uit de vier stemfuncties kiezen. Stemfuncties zou je kunnen omschrijven als vier verschillende klankkarakters met hun eigen regels en voorwaarden. Ze worden ingedeeld aan de hand van de hoeveelheid 'metaal' die in hun klank voorkomt. Met metaal wordt een luidere of meer directe klank bedoeld. Bijna elke zanger(es) maakt gebruik van alle vier de stemfuncties en wisselt deze steeds af.

Stemfunctie Neutral is de enige niet-metalige stemfunctie en heeft een zacht karakter. Er kan op alle klinkers gezongen worden, maar makkelijke klinkers om op te oefenen zijn AH (mat), OE (hoed) en IE (friet). Neutral is de enige stemfunctie waaraan lucht kan worden toegevoegd. De methode voor Neutral is de 'losse kaak'. Trucs om Neutral te pakken te krijgen: praat als een bekakte Engelse lady of doe een operazangeres na. Voor Neutral met lucht: zet een h-voor de klank. Neutral wordt onder andere gebruikt voor slaapliedjes, door klassieke zangeressen en counter-tenors (in de hoogte van de stem) en wordt veel gezongen door bijvoorbeeld Lily Allen, Kate Bush, Mariah Carey, Michael Jackson, Jason Mraz, The Beegees, Sarah Brightman en Enya.

Stemfunctie Curbing is een half-metalige stemfunctie en het karakter kan worden omschreven als ingetogen of teruggehouden, met een middelluid tot luid volume. De methode voor curbing is het realiseren van 'de hold'. Dat is een omschrijving voor het naar elkaar toebrengen van de valse stembanden. Het kan aanvoelen als een druk in het strottenhoofd, maar het heeft niets te maken met 'knijpen'. Bepaalde klinkers zorgen voor de juiste klank, en moeten vooral in de hoogte van de stem gebruikt worden. Deze klinkers zijn O(sok), AHN/UHN (hungry) en I (pit). Oefeningen om curbing te vinden: kreun als een klein kind met buikpijn, of probeer relatief luid te zingen terwijl je je tanden op elkaar houdt of praat als een Fransman. Beroemde curbers zijn onder andere Christina Aguilera, Beyonce, Sting, Rihanna, Peter Gabriel, Matthew Bellamy (Muse) en Skin (Skunk Anansie).

Stemfunctie Overdrive is een geheel-metalige stemfunctie met een luid, roepend karakter. De methode voor Overdrive is 'de bite' (alsof je in een appel bijt). Overdrive heeft als enige stemfunctie een limiet qua omvang. Voor vrouwen niet hoger dan D2 en voor mannen niet hoger dan C2. Goede klinkers om Overdrive te oefenen zijn EE (mee) en OO (zo). Trucs om Overdrive te vinden: prijs vlees en boter aan als een marktkoopman, loei olee-olee als een hooligan of imiteer Tom Jones. Artiesten die veel in Overdrive zingen en zongen: Tom Jones dus, Elvis, Whitney Houston, Christina Aguilera, James Hetfield (Metallica), Cher, Pavarotti en Shirley Bassey.

Stemfunctie Edge (heette vroeger Belting) is een geheel-metalige stemfunctie met een scherp en luid karakter. De methode voor Edge is het toepassen van veel 'twang' (het vernauwen van een deel van het strottenhoofd), waarbij de volgende klinkers helpen: I (pit), EE (mee), EH (met), EU (deuk). Om Edge te vinden, kun je een eend of een sirene imiteren terwijl je grijnst als The Joker. Edge werd/wordt veel gebruikt door Aretha Franklin, Chaka Khan, Mick Jagger, Patti LaBelle, Steven Tyler (Aerosmith), Chris Cornell, Tina Turner, Amy Winehouse, James Brown en Anastacia.


3. Klankkleur


Alle stemfuncties kunnen naar smaak donkerer of lichter van klank worden gemaakt. Door het stemkanaal groter te maken, wordt de klank donkerder. Een kleiner of nauwer stemkanaal maakt de klank lichter. Als ezelsbrug kun je denken aan een tuba (dikke toeter, donkere klank) en een trompet (smalle toeter, lichtere klank).
De volgende factoren zijn van invloed op de klankkleur:

1. De vorm van de mond
2. De vorm van de tong
3. De hoeveelheid twang
4. De positionering van het strottenhoofd
5. Het openen of sluiten van de neusholte
6. De stand van het zachte gehemelte


4. Stemeffecten


Effecten kun je de slagroom op de taart noemen. Als je de stemfunctie(s) beheerst kun je daar eventueel nog een of meerdere effecten aan toevoegen. Sommige effecten worden gemaakt door de stembanden zelf (creak en creaking, hamervibrato, toegevoegde lucht en ornamentatietechnieken), andere door de valse stembanden (distortion) of door de bekerkraakbeentjes en onderdelen daarboven (growl en rattle). Grunt, screams, vocal breaks en strottenhoofdvibrato ontstaan op meerdere plekken tegelijk. Bij effecten is het zeer belangrijk dat ze voortkomen vanuit opechte emoties. Als een effect niet doorleefd is, zal deze niet geloofwaardig klinken en zal het je vaak ook niet lukken om het effect (veilig) voort te brengen. Je moet een effect dus ECHT willen!

Distortion is een ruig en rauw geluid dat wordt gemaakt door de valse stembanden. Om distortion te verkrijgen moet je in de eerste plaats zeer veel twang en ademsteun toepassen. Verder kun je de 'ruis' van de distortion o.a. proberen te vinden door Eric Cartman uit South Park na te doen als hij flink pissig is of je voor te stellen dat je gewurgd wordt. Artiesten die vaak distortion gebruik(t)en zijn onder andere: Joe Cocker, James Hetfield (Metallica) Melissa Etheridge, Janis Joplin, Bryan Adams, Kurt Cobain en Tina Turner.

Rattle is een verzameling geluiden die vrij hoog in het strottenhoofd worden gemaakt, soms ook in combinatie met de achterkant van de tong en de huig. Het geluid klinkt doorgaans minder boosaardig dan distortion. Je kunt rattle vaak vinden door een kraai na te doen. Onze Nederlandse harde 'g' is ook een vorm van rattle. Rattle wordt vaak gebruikt in combinatie met distortion of grunt. Artiesten die rattle gebruik(t)en: Nina Hagen, Joe Cocker, Eugene Hutz (Gogol Bordello), Skin (Skunk Anansie), Ian Dury.

Growl ontstaat doordat de bekerkraakbeentjes tegen het strotklepje trommelen. Het klinkt vaak als een wat minder rauwe distortion. Het geluid is heel bekend geworden door Louis Armstrongs 'Wonderful World' en verschillende Muppets (Kermit, Animal, Miss Piggy als ze woest is). Het wordt vaak gebruikt door artiesten als Christina Aguilera, Whitney Houston, Till Lindemann (Rammstein), James Brown en Stevie Wonder.

Grunt is een effect dat ontstaat door het volledig laten vibreren van alle onderdelen van het strottenhoofd. Het kan geproduceerd worden zowel met als zonder toon, en in alle toonhoogtes, al wordt het vaak gebruikt in het lage deel van de stem. Het effect wordt vaak gebruikt in allerlei vormen van gothic, metal en hardcore, maar zo nu en dan hoor je het ook wel eens lichtjes aangetikt worden in andere, minder heavy genres. Grunt wordt veel gebruikt door Tom Waits, Daniel Johns (Silverchair), Stian Thoresen (Dimmu Borgir), Angela Cossow (Arch Enemy), Eric Kalsbeek (Textures) en Dani Filth (Cradle of Filth).

Screams zijn eigenlijk niets anders dan hoge, plotselinge uitstoten van emotie. Ze kunnen gemaakt worden in elke stemfunctie, met een effect naar keuze, vaak distortion, creaking of rattle. Artiesten die bekend staan om hun screams: Michael Jackson, James Brown, Prince, Ian Gillan, Joe Cocker en Janis Joplin.

Creaks en creaking komen tot stand door vibraties op de stembanden. Creaks worden vaak gebruikt aan het begin en aan het eind van een zin. Het klinkt alsof de zanger(es) geëmotioneerd is en daarom zo'n krakerig geluid maakt voor- of nadat er gezongen wordt. Meestal worden creaks gebruikt bij Neutral of Curbing. Creaking lijkt meer een op een subtiele distortion en wordt geproduceerd boven op een toon. Je vindt creak en creaking onder andere door te kreunen. Creaks en creaking werd/wordt o.a. veel gebruikt door Britney Spears, Christina Aguilera, Peter Gabriel, Sam Brown, Alanah Myles, Mariah Carey, Michael Jackson, PJ Harvey en John Lennon.

Vocal breaks. Een vocal break of stembreuk is een plotselinge verandering van het stemgeluid doordat er snel wordt gewisseld tussen twee verschillende stemfuncties (van metalig naar niet-metalig). Jodelen is hier het bekendste voorbeeld van. Deze artiesten staan bekend om hun vocal breaks: Leona Lewis, Jewel, Dolores O'Riordan (Cranberries), Alanis Morissette, Gypsy Kings en Jeff Buckley.

Toegevoegde lucht kan alleen worden gebruikt in Neutral. De stembanden laten een bepaalde hoeveelheid lucht door en sluiten daardoor niet volledig. Onder andere Lily Allen, Mariah Carey, Enrique Iglesias, Marilyn Monroe, Dusty Springfield, Damien Rice en George Harisson zingen en zongen veel met toegevoegde lucht.

Vibrato bestaat uit twee soorten: hamervibrato en strottenhoofdvibrato. Hamervibrato wordt geproduceerd door de stembanden en klinkt als een serie pulsaties op dezelfde noot. Je kunt hamervibrato vinden door een geit of een machinegeweer na te doen. Dolly Parton, Edith Piaf, Ilse de Lange en Charles Aznavour zijn voorbeelden van artiesten die hamervibrato gebruik(t)en. Strottenhoofdvibrato ontstaat doordat het hele strottenhoofd op en neer beweegt waardoor je als het ware heen en weer zingt tussen twee noten, bv een halve toonsafstand. Het tempo van strottenhoofdvibrato is meestal langzamer dan dat van hamervibrato. Dit vibrato wordt zeer veel gebruikt in allerlei genres, waaronder klassiek, jazz en pop. Je kunt deze vibrato o.a. vinden door legato te alterneren tussen twee noten die een halve of hele toonsafstand hebben. Doe deze oefening steeds sneller en maak de toonsafstand steeds kleiner.

Ornamentatietechniek, ook wel bekend als coloraturen of melismes, zijn snelle 'loopjes' waarmee je een melodie kunt versieren. Om zo'n snel loopje gelijkmatig en ritmisch te laten verlopen heb je ornamentatietechniek nodig. De basis voor ornamentatietechniek ligt in het gebruik van vibrato. Met name de supersnelle loopjes worden gezongen met behulp van hamervibrato. Als je een gelijkmatig hamervibrato beheerst, heb je daarmee een soort 'grid' gelegd waaroverheen je uiteindelijk zo'n snelle melodie kunt zingen. Artiesten die er veel gebruik van maken: Christina Aguilera, Mariah Carey, Babyface, Stevie Wonder, Maria Callas en artiesten actief in bv. fado, rai en muziek uit het (Midden-)Oosten.





Gedetailleerde informatie vind je in het boek 'Complete Vocal Technique', waar ook andere onderwerpen worden behandeld zoals interpretatie, microfoontechniek, toonhoogte, heesheid, volume, enzovoort. Het boek is verkrijgbaar in het Nederlands (Complete Zangtechniek) en Engels en vele andere talen bij de boekwinkel of via www.completevocalinstitute.com

boek complete vocal technique
Vertrouw altijd op jezelf als je nieuwe dingen probeert. Zingen moet altijd goed aanvoelen, en deze technieken moeten meteen het beoogde effect hebben, anders doe je iets niet goed. Als een oefening verkeerd aanvoelt of pijn doet, dan ís die ook verkeerd. Alleen jij weet hoe het voelt, vertrouw op jezelf!

Iedereen kan Complete Vocal Technique leren, en de technieken werken meteen als ze goed worden toegepast, maar natuurlijk komt er tijd en oefening bij kijken om alles te beheersen. Soms hebben mensen aan één woord genoeg en dan zit een bepaalde stemfunctie of effect meteen geramd, en soms kan het veel oefening vergen om een bepaald aspect van de techniek onder de knie te krijgen. Door regelmatig oefenen en volhouden zullen de technieken in je zogeheten spiergeheugen terechtkomen en zullen moeilijke handelingen steeds meer vanzelf gaan, net zoals lopen en schrijven.

Ik geloof dat iedereen kan leren zingen. Net als met zoveel dingen, is goed leren zingen voor een groot deel een kwestie van gewoon stevig doorzetten en veel doen. Mijn persoonlijk advies luidt: luister zeer kritisch maar met geduld naar jezelf (neem jezelf op), oefen vaak en met plezier (je kunt beter 5 minuten onder de douche kwelen terwijl je er lol in hebt dan 3 uur gefrustreerd ploeteren) en laat je nooit wijsmaken dat je niet verder kunt komen!


::: info@froukevanes.nl :::